Gele koorts wordt overgedragen door geïnfecteerde muggen, vooral de Aedes- en Haemagogus-soorten die actief zijn overdag. Je kunt de ziekte dus niet krijgen via direct contact met andere mensen; alleen muggen zijn verantwoordelijk voor de overdracht. Deze muggen leven vooral in tropische regenwouden, savannegebieden en stedelijke regio’s van Afrika en Zuid-Amerika. Reizigers lopen risico zodra ze in zulke gebieden worden gestoken, zelfs tijdens korte verblijven of doorreis.

Omdat de muggen vaak al vroeg in de ochtend en tegen zonsondergang actief zijn, is goede muggenbescherming noodzakelijk. Denk aan DEET, bedekkende kleding en het vermijden van stilstaand water. De kans op besmetting hangt ook af van het seizoen en de exacte regio. Vaccinatie is de meest betrouwbare manier om jezelf te beschermen. Het vaccin biedt levenslange bescherming en voorkomt ernstige ziekte. Daarom raden reisexperts aan om je altijd te laten vaccineren voordat je naar een risicogebied reist.

De vaccinatie tegen gele koorts is verplicht voor een aantal landen in Afrika en Zuid-Amerika, vooral wanneer je vanuit een risicoland komt of er doorheen reist. Landen kunnen strenge regels hebben om verspreiding van het virus te voorkomen. Soms is het vaccin zelfs verplicht als je alleen een overstap maakt in een gebied waar gele koorts voorkomt. Bekende landen met een vaccinatieplicht zijn o.a. Ghana, Senegal en delen van Brazilië.

De regels verschillen per bestemming en kunnen regelmatig veranderen. Daarom is het belangrijk om actuele informatie op te vragen bij een LCR-geregistreerde zorgverlener zoals Reisprik. Zonder geldig vaccinatiebewijs (het gele boekje) kan toegang tot het land worden geweigerd. Ook luchtvaartmaatschappijen kunnen documenten controleren voor vertrek. Door je goed voor te bereiden voorkom je onaangename verrassingen tijdens je reis.

Gele koorts kan een mild verloop hebben, maar staat vooral bekend om zijn ernstige complicaties. Na een korte griepachtige fase kan een deel van de patiënten een tweede, toxische fase krijgen. Hierbij treden symptomen op zoals geelzucht, bloedingen, nierproblemen en orgaanfalen. In deze fase is de kans op overlijden aanzienlijk, vooral zonder behandeling.

Omdat er geen specifieke antivirale therapie bestaat, ligt de focus volledig op ondersteuning en voorkomen van complicaties. Goede medische zorg is in veel risicogebieden beperkt beschikbaar, waardoor het risico extra groot kan zijn. Daarom nemen landen en gezondheidsorganisaties de ziekte zeer serieus. Vaccinatie is de beste manier om sterfte te voorkomen. Eén prik beschermt levenslang en verlaagt het risico op ernstige ziekte tot vrijwel nul, waardoor reizigers significant veiliger op reis kunnen.

De symptomen van gele koorts verschillen per persoon en kunnen variëren van mild tot zeer ernstig. De eerste klachten lijken vaak op een griep, met koorts, hoofdpijn, spierpijn en misselijkheid. Na enkele dagen herstelt een groot deel van de mensen vanzelf. Maar bij een deel van de patiënten ontstaat een tweede fase, waarin geelzucht (gele verkleuring van huid en ogen) optreedt.

Ook kunnen er bloedingen ontstaan, zoals bloedend tandvlees of bloed in de urine. Misselijkheid en braken worden heviger, soms zelfs met bloed erbij. Deze fase kan leiden tot orgaanfalen, waarbij lever en nieren stoppen met functioneren. Zonder goede medische zorg is de kans op overlijden hoog. Omdat het verloop onvoorspelbaar is, wordt vaccinatie sterk aangeraden voordat je een risicogebied bezoekt.

Het gelekoortsvaccin biedt levenslange bescherming na één enkele dosis. (met uitzondering bij kinderen onder een leeftijd van 2 jaar). Voorheen werd elke tien jaar een herhaling aanbevolen, maar internationale gezondheidsrichtlijnen hebben vastgesteld dat dat meestal niet meer nodig is. Het lichaam maakt sterke en langdurige antistoffen aan die jaren blijven circuleren.

Alleen in uitzonderlijke situaties, zoals bij een sterk verzwakt immuunsysteem, kan een extra dosis worden overwogen. Sommige landen hanteren nog oudere regels en kunnen een herhalingsbewijs vragen, dus controleer dit altijd voor je reis. Reisprik helpt je hierbij en controleert de eisen per bestemming. Het vaccin wordt toegediend in het bovenarmgebied en werkt volledig na tien dagen. Het officiële vaccinatiebewijs komt in het gele boekje. Deze registratie is wereldwijd geldig en door luchtvaartmaatschappijen en douanes erkend.

Het gelekoortsvaccin is zeer effectief, maar niet voor iedereen geschikt. Personen met een ernstig verzwakt immuunsysteem, zoals mensen die bepaalde chemotherapie krijgen of zware afweeronderdrukkende medicatie gebruiken mogen dit vaccin niet krijgen omdat het een levend verzwakt vaccin is. Ook mensen met een bewezen ernstige allergie voor een van de bestanddelen, zoals kippeneiwit, lopen risico op een ernstige reactie en worden meestal niet gevaccineerd. Baby’s jonger dan 6 maanden mogen het vaccin nooit krijgen, omdat hun immuunsysteem nog onvoldoende ontwikkeld is. Tussen 6 en 9 maanden wordt het alleen gegeven bij hoge nood en na strikte beoordeling door een reizigersgeneeskundig arts.

Ouderen boven de 60 jaar mogen soms wel gevaccineerd worden, maar hebben een iets hogere kans op bijwerkingen, waardoor een individuele risico-afweging nodig is. Ook tijdens een actieve ziekte met koorts wordt vaccinatie uitgesteld. Voor zwangere vrouwen wordt het vaccin afgeraden, tenzij het risico op gele koorts heel hoog is, dan volgt een zorgvuldig advies op maat. Een gespecialiseerd reizigersadviescentrum zoals Reisprik beoordeelt altijd eerst de medische situatie, zodat je veilig en verantwoord het juiste advies krijgt.