Rabiës vaccinatie (hondsdolheid)

Een rabiës-vaccinatie beschermt je tegen hondsdolheid. Dit is een dodelijke ziekte die je krijgt via een beet, krab of lik van een besmet zoogdier zoals hond, aap of vleermuis.

In het vaccin zit een gedood rabiës-virus. Daar kun je niet ziek van worden. Je afweer leert het virus wel herkennen en maakt er antistoffen tegen. Je lichaam onthoudt dat je hele leven, maar bij een incident heb je wel nog twee boostervaccinaties nodig.

Je raakt besmet met rabiës wanneer het virus via speeksel van een geïnfecteerd zoogdier je lichaam binnendringt, meestal door een beet. Ook een lik op een open wond of kras kan voldoende zijn, waardoor zelfs kleine incidenten serieus genomen moeten worden. Honden zijn wereldwijd de belangrijkste bron, maar ook apen, vleermuizen, katten en andere zoogdieren kunnen drager zijn. Omdat je vaak niet kunt zien of een dier besmet is, moet elke beet als verdacht worden beschouwd.

Daarnaast kunnen reizigers soms onderschatten hoe snel het virus naar het zenuwstelsel trekt. Zonder snelle en juiste behandeling kan rabiës zich ontwikkelen tot een dodelijke infectie. Vooral in landen waar medische middelen beperkt beschikbaar zijn is het risico groter. Daarom is preventie belangrijk: vermijd contact met dieren en overleg voor vertrek met een reizigersarts. Zo weet je precies welke maatregelen je moet nemen bij een mogelijke blootstelling.

Rabiës is vrijwel altijd dodelijk zodra symptomen optreden, waardoor het een van de gevaarlijkste infectieziekten ter wereld is. Het virus tast het centrale zenuwstelsel aan en veroorzaakt ernstige ontstekingen in de hersenen. De ziekte kent een sluimerende incubatietijd, maar zodra klachten verschijnen, is er geen genezing meer mogelijk. Symptomen beginnen vaak met koorts en tintelingen rond de bijtplaats en gaan snel over in angst, verwardheid, spierkrampen en uiteindelijk verlamming.

Zonder tijdige behandeling overlijdt vrijwel 100% van de patiënten. Voor reizigers is dit extra zorgwekkend omdat medische hulp niet overal direct of volledig beschikbaar is. Het antiserum, dat noodzakelijk is na een risicobijt bij niet-gevaccineerden, ontbreekt in veel landen. Hierdoor is preventieve vaccinatie een belangrijke bescherming. Het goed kennen van de risico’s zorgt voor bewuste keuzes tijdens je reis.

De eerste symptomen van rabiës lijken vaak op griep, zoals koorts, hoofdpijn, vermoeidheid en spierpijn. Ook kunnen tintelingen, jeuk of pijn ontstaan op de plek waar iemand is gebeten of gekrabd.

Naarmate de ziekte zich ontwikkelt, kunnen ernstigere klachten optreden, zoals slikproblemen, angst voor water, verwardheid, spierkrampen en verlammingsverschijnselen.

Rabiës is vrijwel altijd dodelijk zodra er symptomen ontstaan, dan is een behandeling in de meeste gevallen niet meer mogelijk. Wacht dus niet tot er symptomen ontstaan!

Je krijgt meestal 2 vaccinaties tegen hondsdolheid (rabiës). Er moet minstens 7 dagen (1 week) tijd tussen zitten. Schema:
• Eerste prik: op dag 0
• Tweede prik: op dag 7

Heb je een verminderde afweer of ben je jonger dan 1 jaar? Dan zijn er 3 prikken nodig: op dag 0, dag 7 en tussen dag 21 en 28.

Ja, na de eerste prikken 2 ben je je hele leven beschermd. Let op: ben je gebeten, gekrabd of gelikt door een hond of ander zoogdier? Dan moet je nog steeds met spoed naar de dokter. Je krijgt dan 2 extra prikken. Het grote voordeel is dat je geen apart medicijn met antistoffen meer nodig hebt.

MAAR heb je twee vaccinaties tegen rabiës gehad in het verleden en gebruik je nu medicatie die je immuunsysteem verlagen dan gelden er andere regels. In dat geval heb je vaak toch weer het antiserum nodig ondanks je al twee vaccinaties hebt gehad. Dit is omdat je immuunsysteem verlaagd is, en we met hondsdolheid geen risico willen nemen.

Rabiës komt uitsluitend voor bij zoogdieren, waardoor mensen alleen via deze dieren besmet kunnen raken. Honden zijn wereldwijd de grootste bron, vooral in landen waar veel zwerfhonden rondlopen. Daarnaast vormen katten, apen, vleermuizen, vossen en mangoesten belangrijke risicodieren. Sommige dieren lijken vriendelijk of gezond, maar kunnen toch besmet zijn. Vooral apen rondom toeristische tempels of nationale parken bijten en krabben regelmatig reizigers.

Vleermuizen dragen het virus zonder duidelijke symptomen en kunnen via een onopgemerkte beet besmetten. In veel gebieden is melden bij lokale instanties lastig, waardoor het risico vaak wordt onderschat. Reizigers moeten daarom altijd alert blijven en fysiek contact vermijden. Zelfs in luxe resorts ben je niet volledig beschermd: dieren komen overal.

Zo snel mogelijk. Het virus verspreidt zich via de zenuwbanen richting de hersenen en hoe langer je wacht, hoe groter het risico dat behandeling niet meer werkt. De eerste stap is grondige wondreiniging, gevolgd door medische beoordeling door een arts. Voor niet-gevaccineerden is snel starten met zowel het antiserum als de vaccinatiereeks essentieel, maar het antiserum is in veel landen niet beschikbaar.

Ben je vooraf gevaccineerd, dan is de nabehandeling makkelijker te verkrijgen en minder intensief. De incubatietijd varieert van dagen tot maanden, waardoor je nooit kunt inschatten hoeveel tijd je hebt. Elke minuut telt dus. Ook als de beet klein is of het dier gezond lijkt, is actie noodzakelijk. Twijfel nooit en zoek altijd direct professionele hulp.

Een kind kan op elke leeftijd een rabiës-vaccinatie krijgen, ook als baby. Kinderen onder een jaar, krijgen 3 prikken (op dag 0-7-21/28). Kinderen boven een jaar krijgen dezelfde 2 prikken als volwassenen, met minimaal 7 dagen ertussen. De vaccinatie is voor kinderen extra belangrijk. Ze spelen vaker met dieren, worden vaker in hun gezicht gebeten en vertellen een beet of krab niet altijd.

De prik zelf duurt maar kort. Daarna kan je arm een dag gevoelig of stijf zijn. Wat helpt: je arm rustig blijven bewegen.